SŁOWNIK POJĘĆ

Krótkie, zrozumiałe definicje pojęć z finansów i inwestowania. Bez żargonu i bez ściemy. Hasła pojawiają się też automatycznie jako linki w artykułach.

111 pojęć

A

Akcja to papier wartościowy potwierdzający udział w spółce. Kupując akcje, stajesz się współwłaścicielem firmy i masz prawo do części jej zysków oraz głosu na walnym zgromadzeniu.

Alokacja aktywów

Alokacja aktywów to sposób, w jaki dzielisz kapitał między klasy aktywów: akcje, obligacje, gotówkę, surowce. To jedna z najważniejszych decyzji inwestora.

Analiza fundamentalna

Analiza fundamentalna to ocena realnej wartości aktywa na podstawie danych: wyników finansowych spółki, wskaźników, sytuacji branży i całej gospodarki.

Analiza techniczna

Analiza techniczna to przewidywanie ruchów cen na podstawie wykresów, formacji i wskaźników, przy założeniu, że historia kursu odzwierciedla psychologię rynku.

Awersja do straty

Awersja do straty to skłonność psychiki, w której ból straty odczuwamy mocniej niż przyjemność z zysku tej samej wielkości, zwykle około dwukrotnie.

B

Bańka spekulacyjna

Bańka spekulacyjna to gwałtowny wzrost ceny aktywa znacznie ponad jego realną wartość, napędzany euforią i spekulacją, który kończy się pęknięciem.

Bessa to długotrwały spadek cen na rynku, okres pesymizmu i przewagi sprzedających. Nazywana też rynkiem niedźwiedzia.

BIK (Biuro Informacji Kredytowej) to instytucja gromadząca historię kredytową Polaków. Banki sprawdzają w nim, jak spłacałeś dotychczasowe zobowiązania.

Bitcoin (BTC) to pierwsza i największa kryptowaluta, uruchomiona w 2009 roku. Ma ograniczoną podaż do 21 milionów sztuk, co czyni go cyfrowo rzadkim.

Blockchain (łańcuch bloków) to rozproszona, niezmienialna baza danych, w której zapisy grupowane są w bloki połączone kryptograficznie. Podstawa kryptowalut.

Błąd potwierdzenia

Błąd potwierdzenia to skłonność do szukania i przyjmowania tylko tych informacji, które potwierdzają nasze przekonania, z pominięciem przeczących.

Broker to pośrednik, który daje Ci dostęp do giełdy i realizuje Twoje zlecenia kupna i sprzedaży instrumentów finansowych. W Polsce zwykle działa jako dom maklerski.

C

CFD (kontrakt na różnicę) to instrument pochodny, który pozwala zarabiać na zmianie ceny aktywa bez jego posiadania, zwykle z dźwignią.

D

Danina solidarnościowa

Danina solidarnościowa to dodatkowy 4% podatek od nadwyżki rocznych dochodów ponad 1 milion złotych, płacony obok zwykłego podatku dochodowego.

Day trading to styl handlu, w którym pozycje otwiera się i zamyka w ciągu jednego dnia, bez przetrzymywania ich na noc.

DCA (uśrednianie)

DCA (uśrednianie ceny zakupu) to strategia regularnego inwestowania stałej kwoty niezależnie od ceny, zamiast jednorazowego wejścia całością.

Deflacja to trwały spadek ogólnego poziomu cen, czyli odwrotność inflacji. Brzmi dobrze, ale dla gospodarki bywa groźniejsza niż umiarkowana inflacja.

Depozyt zabezpieczający (margin)

Depozyt zabezpieczający (margin) to część wartości pozycji, którą musisz utrzymywać na koncie przy handlu z dźwignią, jako zabezpieczenie dla brokera.

Dom maklerski to instytucja finansowa uprawniona do prowadzenia rachunków maklerskich i pośredniczenia w obrocie papierami wartościowymi, nadzorowana przez KNF.

Drawdown to spadek wartości portfela od ostatniego szczytu do kolejnego dołka, podawany w procentach. Mierzy, ile maksymalnie traciłeś po drodze.

Dywersyfikacja to rozłożenie kapitału na wiele różnych aktywów, żeby strata na jednym nie pogrążyła całego portfela.

Dywidenda to część zysku spółki wypłacana akcjonariuszom, zwykle raz w roku. To jeden z dwóch sposobów zarabiania na akcjach, obok wzrostu kursu.

Dźwignia finansowa

Dźwignia finansowa pozwala obracać kwotą większą niż posiadany kapitał. Zwielokrotnia zarówno potencjalne zyski, jak i straty.

E

EBC (Europejski Bank Centralny) to bank centralny strefy euro. Ustala stopy procentowe dla krajów posługujących się euro i dba o stabilność cen w strefie.

Efekt dyspozycji

Efekt dyspozycji to tendencja do sprzedawania zyskownych inwestycji zbyt wcześnie, a trzymania stratnych zbyt długo, wbrew zdrowemu rozsądkowi.

ETF (Exchange Traded Fund) to fundusz notowany na giełdzie, który jednym zakupem daje ekspozycję na cały koszyk aktywów, na przykład setki spółek z indeksu.

ETF akumulujący

ETF akumulujący to fundusz, który automatycznie reinwestuje otrzymane dywidendy zamiast wypłacać je na konto. Kapitał rośnie szybciej dzięki procentowi składanemu.

ETF dystrybuujący

ETF dystrybuujący to fundusz, który regularnie wypłaca otrzymane dywidendy na rachunek inwestora, zamiast je reinwestować.

F

Fed (Rezerwa Federalna) to bank centralny USA. Jego decyzje o stopach procentowych wpływają na rynki finansowe na całym świecie, nie tylko w Ameryce.

FIRE (Financial Independence, Retire Early) to strategia agresywnego oszczędzania i inwestowania, by zgromadzić kapitał pozwalający żyć z zysków i przejść na wczesną emeryturę.

FOMO (strach przed przegapieniem okazji) to emocja, która każe kupować w pośpiechu, bo cena rośnie i boisz się, że ominie Cię zysk.

Forex (rynek walutowy) to największy rynek finansowy świata, na którym handluje się parami walut, na przykład EUR/USD. Działa całą dobę, pięć dni w tygodniu.

FUD (strach, niepewność, wątpliwości) to negatywne emocje i informacje, które wywołują paniczną wyprzedaż, często niezależnie od fundamentów.

Futures (kontrakt terminowy)

Futures (kontrakt terminowy) to umowa kupna lub sprzedaży aktywa w przyszłości po ustalonej dziś cenie. Standaryzowany, notowany na giełdzie, zwykle z dźwignią.

G

GPW (Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie) to główna giełda w Polsce, na której notowane są akcje spółek, obligacje i inne instrumenty.

H

Halving to zaprogramowane zmniejszenie o połowę nagrody dla kopiących nowe bloki Bitcoina, następujące mniej więcej co cztery lata.

Hossa to długotrwały wzrost cen na rynku, okres dominacji optymizmu i kupujących. Nazywana też rynkiem byka.

I

IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) to rachunek, na którym zyski z inwestycji są zwolnione z 19% podatku Belki, o ile wypłacisz środki po 60. roku życia.

IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego) pozwala odliczyć wpłaty od dochodu w PIT już w roku wpłaty, a przy wypłacie po 65. roku życia płacisz tylko 10% zryczałtowanego podatku zamiast 19% Belki.

Indeks giełdowy

Indeks giełdowy to wskaźnik pokazujący łączną zmianę kursów wybranego koszyka spółek. Mierzy, jak radzi sobie cały rynek albo jego segment.

Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen w czasie, który obniża siłę nabywczą pieniądza, czyli za tę samą kwotę kupujesz mniej.

IPO (Initial Public Offering) to pierwsza oferta publiczna, czyli debiut spółki na giełdzie, kiedy po raz pierwszy sprzedaje akcje szerokiemu gronu inwestorów.

K

Kapitalizacja rynkowa

Kapitalizacja rynkowa to łączna wartość wszystkich akcji spółki, czyli cena akcji pomnożona przez ich liczbę. Mówi, ile rynek wycenia całą firmę.

Konto oszczędnościowe

Konto oszczędnościowe łączy oprocentowanie z elastycznością: pieniądze możesz wypłacić w każdej chwili, choć często z limitem darmowych przelewów w miesiącu.

Korekta to przejściowy spadek cen w trakcie trendu wzrostowego, umownie o około 10% od szczytu. Krótsza i płytsza niż bessa.

Krach giełdowy

Krach to gwałtowny, paniczny spadek cen na giełdzie w bardzo krótkim czasie, często o kilkanaście procent w ciągu dni.

Kredyt gotówkowy

Kredyt gotówkowy to kredyt na dowolny cel, bez zabezpieczenia nieruchomością, zwykle na krótszy okres i z wyższym oprocentowaniem niż hipoteczny.

Kredyt hipoteczny

Kredyt hipoteczny to długoterminowy kredyt na zakup nieruchomości, zabezpieczony hipoteką na tej nieruchomości. Zwykle spłacany przez 20-30 lat.

Kryptowaluta to cyfrowa waluta oparta na kryptografii i technologii blockchain, działająca bez centralnego emitenta jak bank czy państwo.

Księgowanie mentalne

Księgowanie mentalne to traktowanie pieniędzy różnie w zależności od ich pochodzenia, mimo że złotówka jest zawsze warta tyle samo.

L

Lokata to umowa z bankiem, w której powierzasz pieniądze na określony czas w zamian za ustalone z góry oprocentowanie. Po zakończeniu odbierasz kapitał z odsetkami.

Lot to standardowa jednostka wielkości pozycji na rynku forex. Jeden standardowy lot to 100 000 jednostek waluty bazowej.

LTV (Loan to Value) to stosunek kwoty kredytu do wartości nieruchomości, podawany w procentach. Pokazuje, jaką część zakupu finansujesz kredytem.

M

Marża kredytu to stała część oprocentowania, którą bank dolicza do stawki bazowej (np. WIBOR). To zarobek banku, niezmienny przez cały okres kredytu.

MSCI World to globalny indeks akcji obejmujący ponad 1000 dużych i średnich spółek z krajów rozwiniętych. Daje ekspozycję na cały świat rozwinięty jednym ruchem.

N

Nadpłata kredytu

Nadpłata kredytu to wpłata ponad wymaganą ratę, która zmniejsza saldo zadłużenia, a przez to łączne odsetki do zapłaty.

NBP (Narodowy Bank Polski) to bank centralny Polski. Odpowiada za emisję złotego, stabilność cen i ustalanie stóp procentowych.

O

Obligacja to dłużny papier wartościowy: pożyczasz pieniądze emitentowi (państwu lub firmie), a on zobowiązuje się zwrócić kapitał z odsetkami w określonym terminie.

Obligacje skarbowe

Obligacje skarbowe to obligacje emitowane przez Skarb Państwa. Uchodzą za jedną z najbezpieczniejszych form oszczędzania, bo gwarantem wykupu jest państwo.

OKI (Osobiste Konto Inwestycyjne) to zapowiadane konto inwestycyjne z ulgą podatkową, mające uprościć długoterminowe inwestowanie dla Polaków.

Opcja to instrument pochodny dający prawo (nie obowiązek) kupna lub sprzedaży aktywa po ustalonej cenie w określonym czasie. Za to prawo płacisz premię.

Owczy pęd to podążanie za tłumem na rynku: kupowanie, bo wszyscy kupują, i sprzedawanie, bo wszyscy sprzedają, bez własnej analizy.

P

Pip to najmniejsza standardowa jednostka zmiany kursu na rynku forex, zwykle czwarte miejsce po przecinku (0,0001). Służy do mierzenia ruchu ceny i zysku.

PIT-38 to deklaracja podatkowa, w której rozliczasz zyski kapitałowe z giełdy: ze sprzedaży akcji, ETF-ów i innych papierów wartościowych.

PKB (Produkt Krajowy Brutto) to wartość wszystkich dóbr i usług wytworzonych w kraju w danym okresie. Podstawowa miara wielkości i kondycji gospodarki.

Płynność to łatwość kupna lub sprzedaży aktywa bez znaczącego wpływu na jego cenę. Im więcej chętnych po obu stronach, tym wyższa płynność.

Podatek Belki to potoczna nazwa 19% podatku od zysków kapitałowych: od odsetek, dywidend i zysków ze sprzedaży papierów wartościowych.

Poduszka finansowa

Poduszka finansowa to oszczędności odłożone na nieprzewidziane wydatki i utratę dochodu, trzymane w bezpiecznym, łatwo dostępnym miejscu.

Portfel krypto (wallet)

Portfel krypto (wallet) to narzędzie do przechowywania kluczy dających dostęp do Twoich kryptowalut. Dzieli się na gorące (online) i zimne (offline).

Pozycja długa (long)

Pozycja długa (long) to zakup instrumentu w oczekiwaniu, że jego cena wzrośnie. Zarabiasz, gdy sprzedasz drożej, niż kupiłeś.

Pozycja krótka (short)

Pozycja krótka (short) to zarabianie na spadku ceny: pożyczasz instrument, sprzedajesz go, a potem odkupujesz taniej i oddajesz, zatrzymując różnicę.

PPK (Pracownicze Plany Kapitałowe) to dobrowolny program długoterminowego oszczędzania, w którym do wpłat pracownika dokłada się pracodawca i państwo.

Procent składany

Procent składany to mechanizm, w którym odsetki dopisują się do kapitału i same zaczynają zarabiać, dzięki czemu kapitał rośnie coraz szybciej.

Q

QE (luzowanie ilościowe)

QE (luzowanie ilościowe) to skup aktywów przez bank centralny za nowo wykreowane pieniądze, by pobudzić gospodarkę, gdy obniżki stóp już nie wystarczają.

R

Rachunek maklerski

Rachunek maklerski to konto u brokera, na którym przechowujesz papiery wartościowe i środki przeznaczone na inwestycje oraz z którego składasz zlecenia.

Raty malejące to sposób spłaty, w którym co miesiąc spłacasz stałą część kapitału plus odsetki od malejącego salda, więc rata z czasem maleje.

Raty równe (annuitetowe) to sposób spłaty kredytu, w którym każda miesięczna rata ma tę samą wysokość przez cały okres (przy stałym oprocentowaniu).

Rebalancing to okresowe przywracanie portfela do założonych proporcji aktywów, na przykład 70% akcji i 30% obligacji, gdy ruchy rynku je rozjadą.

Recesja to wyraźny, utrzymujący się spadek aktywności gospodarczej. Umownie mówi się o niej po dwóch kwartałach z rzędu spadku PKB.

Refinansowanie to przeniesienie kredytu do innego banku na lepszych warunkach, na przykład z niższą marżą, by obniżyć ratę lub całkowity koszt.

REIT to spółka lub fundusz inwestujący w nieruchomości na wynajem, którego akcje kupisz na giełdzie. Pozwala inwestować w nieruchomości bez kupowania mieszkania.

Revenge trading

Revenge trading to próba szybkiego odrobienia straty przez kolejne, pochopne transakcje, podejmowane pod wpływem złości zamiast chłodnej analizy.

Risk/Reward (R/R)

Risk/reward (R/R) to stosunek potencjalnego zysku do ryzykowanej kwoty w transakcji. R/R 1:3 oznacza, że ryzykujesz 1, by zarobić 3.

RRSO (Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania) to całkowity roczny koszt kredytu w procentach, uwzględniający nie tylko odsetki, ale też prowizje i inne opłaty.

S

S&P 500 to indeks 500 największych spółek notowanych w USA. Uważany za najlepszy barometr amerykańskiej giełdy i punkt odniesienia dla inwestorów na całym świecie.

Scalping to bardzo krótkoterminowy styl handlu, w którym trader otwiera wiele transakcji dziennie, zarabiając na minimalnych ruchach ceny.

Scoring kredytowy

Scoring kredytowy to punktowa ocena Twojej wiarygodności jako kredytobiorcy, liczona na podstawie historii w BIK i danych z wniosku.

Spread to różnica między ceną kupna a ceną sprzedaży instrumentu. To ukryty koszt transakcji, który płacisz przy każdym wejściu i wyjściu z pozycji.

Stablecoin to kryptowaluta, której kurs jest powiązany ze stabilnym aktywem, najczęściej dolarem, by uniknąć typowej dla krypto zmienności.

Stagflacja to rzadkie i trudne połączenie wysokiej inflacji z gospodarczą stagnacją i wysokim bezrobociem naraz.

Stop loss to zlecenie automatycznie zamykające pozycję, gdy cena dojdzie do ustalonego poziomu straty. Ogranicza stratę na pojedynczej transakcji.

Stopa procentowa

Stopa procentowa to cena pieniądza: określa, ile kosztuje pożyczanie i ile można zarobić na oszczędnościach. Ustalają ją banki centralne.

Stopa referencyjna

Stopa referencyjna to główna stopa procentowa banku centralnego, która wyznacza poziom pozostałych stóp i wpływa na koszt pieniądza w całej gospodarce.

Swing trading to styl, w którym pozycje trzyma się od kilku dni do kilku tygodni, łapiąc średnioterminowe ruchy (swingi) ceny.

Ś

Świeca japońska

Świeca japońska to sposób przedstawiania ceny na wykresie, pokazujący w jednym elemencie cenę otwarcia, zamknięcia oraz maksimum i minimum w danym okresie.

T

Take profit to zlecenie automatycznie zamykające pozycję po osiągnięciu ustalonego poziomu zysku. Pozwala zrealizować zysk bez ciągłego pilnowania rynku.

TER (koszty funduszu)

TER (Total Expense Ratio) to roczny wskaźnik kosztów funduszu lub ETF-u, podawany w procentach. Pokazuje, ile rocznie potrącane jest z Twoich pieniędzy za zarządzanie.

TFI (fundusz inwestycyjny)

TFI (Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych) to instytucja zarządzająca funduszami, które zbierają pieniądze wielu osób i inwestują je według określonej strategii.

Trend to dominujący kierunek ruchu ceny w czasie: wzrostowy (kolejne szczyty i dołki coraz wyżej), spadkowy (coraz niżej) albo boczny.

W

WIBOR to stopa procentowa, po jakiej banki pożyczają sobie pieniądze, używana jako podstawa oprocentowania większości kredytów hipotecznych w złotych.

WIG20 to indeks 20 największych i najpłynniejszych spółek notowanych na GPW w Warszawie. Główny barometr polskiej giełdy.

WIRON (docelowo POLSTR) to nowy wskaźnik referencyjny, który ma zastąpić WIBOR jako podstawa oprocentowania kredytów. Opiera się na realnych transakcjach, nie deklaracjach banków.

Wkład własny to część wartości nieruchomości, którą pokrywasz z własnych środków przy kredycie hipotecznym. Reszta to kredyt.

Wolumen to liczba jednostek instrumentu, które zmieniły właściciela w danym czasie. Pokazuje, jak duże zainteresowanie towarzyszy ruchowi ceny.

Wskaźnik C/Z (P/E)

Wskaźnik C/Z (cena do zysku, ang. P/E) pokazuje, ile płacisz za każdą złotówkę rocznego zysku spółki. Pomaga ocenić, czy akcja jest tania, czy droga.

Wsparcie i opór

Wsparcie i opór to poziomy cenowe, przy których ruch często się zatrzymuje: wsparcie hamuje spadki, opór hamuje wzrosty.

Z

Zakotwiczenie to błąd polegający na zbytnim przywiązaniu do pierwszej poznanej liczby, na przykład ceny zakupu, przy ocenie wartości.

Zdolność kredytowa

Zdolność kredytowa to maksymalna kwota kredytu, jaką bank jest skłonny Ci pożyczyć, oceniona na podstawie dochodów, wydatków i istniejących zobowiązań.

Zlecenie rynkowe

Zlecenie rynkowe (market) wykonuje się natychmiast po najlepszej dostępnej cenie. Daje pewność realizacji, ale nie gwarantuje konkretnej ceny.

Zlecenie z limitem

Zlecenie z limitem realizuje się tylko po wskazanej cenie lub lepszej. Daje kontrolę nad ceną, ale może się nie wykonać, jeśli rynek jej nie osiągnie.

Zmienność (volatility)

Zmienność (volatility) to skala wahań ceny instrumentu w czasie. Wysoka zmienność oznacza duże, gwałtowne ruchy w obie strony.

← Powrót do strony głównej