Stopa procentowa

Stopa procentowa to cena pieniądza: określa, ile kosztuje pożyczanie i ile można zarobić na oszczędnościach. Ustalają ją banki centralne.

W Polsce najważniejsza jest stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego, ustalana przez Radę Polityki Pieniężnej na comiesięcznych posiedzeniach. Wyznacza ona koszt, po jakim banki pożyczają pieniądze od banku centralnego i między sobą, a przez to poziom oprocentowania w całej gospodarce. Aktualną wysokość publikuje NBP.

Przełożenie na kredyty przebiega przez wskaźnik referencyjny, czyli WIBOR, a docelowo POLSTR. Rata kredytu ze zmiennym oprocentowaniem składa się z tego wskaźnika i stałej marży banku. Gdy stopy rosną, rośnie wskaźnik, a w ślad za nim rata, mimo że marża zapisana w umowie się nie zmienia. Dostosowanie następuje w terminach określonych w umowie, zwykle co trzy lub sześć miesięcy.

Na oszczędności stopy działają w drugą stronę, ale wolniej i mniej hojnie. Banki podnoszą oprocentowanie lokat i kont oszczędnościowych z opóźnieniem i zwykle w mniejszej skali, niż podnoszą koszt kredytów, ponieważ nie muszą konkurować o depozyty tak mocno jak o kredytobiorców.

Dla rynku akcji wysokie stopy oznaczają dwa niekorzystne efekty naraz. Rosną koszty finansowania spółek, co obniża ich zyski, a jednocześnie bezpieczne obligacje zaczynają oferować przyzwoity zwrot, przez co akcje muszą konkurować o kapitał z instrumentem pozbawionym ryzyka. Dlatego zapowiedzi zmian stóp poruszają giełdą mocniej niż wiele innych informacji.

Bank centralny steruje stopami, żeby utrzymać inflację blisko celu. Podnoszenie ich schładza gospodarkę: kredyt drożeje, konsumpcja i inwestycje słabną, presja na ceny maleje. Obniżanie działa odwrotnie. Efekt nie jest natychmiastowy i pojawia się z opóźnieniem liczonym w kwartałach, co jest jednym z najtrudniejszych elementów tej polityki.