Krach giełdowy

Krach to gwałtowny, paniczny spadek cen na giełdzie w bardzo krótkim czasie, często o kilkanaście procent w ciągu kilku dni albo nawet jednej sesji.

Krach różni się od zwykłego spadku tempem, a nie samą skalą. Przyjęło się, że cofnięcie rynku o około 10 procent to korekta, spadek o 20 procent i więcej rozciągnięty w czasie to bessa, a krach to sytuacja, w której podobna przecena dzieje się w dni albo godziny. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: korekta zdarza się niemal co roku, bessa co kilka lat, a krach jest rzadki i zwykle zapamiętywany z nazwy.

Mechanizm jest za każdym razem podobny. Zaczyna się od wydarzenia, które podważa wcześniejsze założenia rynku, ale prawdziwe przyspieszenie daje dopiero sprzężenie zwrotne. Inwestorzy z dźwignią dostają wezwania do uzupełnienia depozytu i muszą sprzedawać, żeby je pokryć. Sprzedaż zbija ceny niżej, co uruchamia kolejne wezwania i kolejne zlecenia obronne. Do tego dochodzą systemy automatyczne, które reagują na zmienność, oraz zwykła ludzka panika. Rynek przestaje wyceniać wartość spółek, a zaczyna wyceniać to, kto musi sprzedać natychmiast.

Najczęściej przywoływane przykłady to październik 1929 roku, który otworzył wielki kryzys, Czarny Poniedziałek 19 października 1987 roku z jednodniowym spadkiem indeksu Dow Jones o ponad 22 procent, kryzys finansowy 2008 roku oraz krach pandemiczny z marca 2020 roku, kiedy amerykański rynek przeszedł do bessy w tempie najszybszym w swojej historii.

Dla inwestora ważniejsze od samego spadku jest to, co działo się potem. Krach z marca 2020 roku został odrobiony w kilka miesięcy. Spadki z 2008 roku wymagały kilku lat. Po 1929 roku powrót do poprzedniego poziomu zajął ponad dwie dekady. Historia nie obiecuje więc szybkiego odbicia, pokazuje za to regułę odwrotną: im większa dźwignia i im krótszy horyzont, tym mniejsza szansa, że doczekasz odrobienia straty.

Najdroższą decyzją w krachu jest zwykle sprzedaż na dnie, po tym jak strata stała się nie do zniesienia psychicznie. Zapobiega się temu przed krachem, a nie w jego trakcie: poduszką finansową, która zdejmuje przymus sprzedaży, wielkością pozycji dopasowaną do własnej odporności i spisanym planem, który mówi, co robisz przy spadku o 20 czy 30 procent.