QE (luzowanie ilościowe)
QE (luzowanie ilościowe) to skup aktywów przez bank centralny za nowo wykreowane pieniądze, by pobudzić gospodarkę, gdy obniżki stóp już nie wystarczają.
Luzowanie ilościowe wchodzi do gry wtedy, gdy zwykłe narzędzie banku centralnego, czyli obniżanie stóp procentowych, dobiega do granicy w okolicach zera i przestaje wystarczać. Bank sięga wówczas po działanie nadzwyczajne: tworzy nowy pieniądz i za niego skupuje z rynku aktywa, przede wszystkim obligacje skarbowe, a czasem inne papiery.
Mechanizm działa dwutorowo. Skup obligacji podbija ich cenę, a że cena obligacji porusza się odwrotnie do rentowności, spadają długoterminowe stopy w gospodarce, czyli koszt kredytów hipotecznych i firmowych. Jednocześnie pieniądz, który trafia do sprzedających obligacje, szuka zysku gdzie indziej, więc płynie w akcje, nieruchomości i inne aktywa, podnosząc ich ceny.
I tu leży najczęściej pomijana konsekwencja. QE podnosi wyceny aktywów, a te posiadają głównie zamożniejsi, więc polityka pomyślana jako ratunek dla całej gospodarki bywa krytykowana za powiększanie nierówności majątkowych. To jeden z powodów, dla których pozostaje narzędziem kontrowersyjnym, a nie rutynowym.
Drugim ryzykiem jest inflacja. Zwiększenie ilości pieniądza w systemie nie musi od razu podnosić cen, jeśli gospodarka jest słaba i pieniądz nie krąży, ale w sprzyjających warunkach może to zrobić z opóźnieniem. Dlatego decyzje o skali i czasie trwania takiego programu należą do najtrudniejszych w polityce pieniężnej.
Operacją odwrotną jest zacieśnianie ilościowe: bank centralny pozwala skupionym obligacjom wygasać albo je sprzedaje, ściągając pieniądz z rynku. Działa to jak podnoszenie długoterminowych stóp i zwykle ciąży wycenom aktywów, które wcześniej rosły dzięki luzowaniu.
Cena obligacji i jej rentowność poruszają się w przeciwne strony. Gdy bank centralny masowo skupuje obligacje, ich cena rośnie, a rentowność spada, na przykład z 5 do 3 procent. Ponieważ oprocentowanie długoterminowych kredytów jest powiązane z rentownością obligacji skarbowych, tańsze staje się finansowanie hipotek i inwestycji firm. To właśnie tą drogą, a nie bezpośrednim rozdawaniem pieniędzy, luzowanie pobudza gospodarkę.
Częste pytania
Czy QE to dodruk pieniądza?
W potocznym sensie tak, bo bank centralny tworzy nowy pieniądz, żeby skupić aktywa. Różnica wobec dosłownego drukowania polega na tym, że pieniądz nie trafia bezpośrednio do obywateli, tylko na rynek finansowy w zamian za obligacje, a program można odwrócić, ściągając ten pieniądz z powrotem.
Jak QE wpływa na giełdę?
Zwykle podbija ceny akcji i innych aktywów. Dzieje się tak, bo spadają rentowności obligacji, przez co akcje stają się relatywnie atrakcyjniejsze, a pieniądz od sprzedających obligacje szuka zysku na rynku. Zacieśnianie ilościowe, czyli operacja odwrotna, działa na wyceny w drugą stronę.
Czy luzowanie ilościowe powoduje inflację?
Może, ale nie musi. Samo zwiększenie ilości pieniądza nie podnosi cen, jeśli gospodarka jest słaba i pieniądz nie krąży. Ryzyko inflacji rośnie, gdy popyt się odbudowuje, a program trwa długo. Efekt jest opóźniony i zależny od stanu gospodarki, co czyni dozowanie tego narzędzia trudnym.
Co to jest zacieśnianie ilościowe?
To odwrotność luzowania. Bank centralny zmniejsza swój portfel obligacji, pozwalając im wygasać albo je sprzedając, i w ten sposób ściąga pieniądz z rynku. Podnosi to długoterminowe stopy i zwykle obniża wyceny aktywów, które wcześniej korzystały na luzowaniu.