„Mam coś odłożone" to zdanie, które słyszysz od prawie każdego. Ale co znaczy „coś"? Kilka tysięcy złotych? Tyle, żeby spokojnie spłacić ratę przez miesiąc? Czy może tyle, żeby przez pół roku żyć normalnie, nawet jeśli jutro straciłbyś pracę?
Eksperci finansowi mają w tej kwestii jasne stanowisko, a różnica między posiadaniem oszczędności a posiadaniem prawdziwej poduszki finansowej jest ogromna.
Co to znaczy „prawdziwa" poduszka
Poduszka finansowa to nie kwota, lecz relacja. Liczy się nie to, ile masz odłożone, lecz na ile miesięcy twoich rzeczywistych wydatków ta kwota wystarcza. Ekspert finansowy Jakub Kurek w rozmowie z RMF FM wyjaśnia to bardzo konkretnie: najpierw musisz wiedzieć, ile faktycznie wydajesz w miesiącu, biorąc pod uwagę czynsz i media, jedzenie, transport, telefon i internet, subskrypcje, raty, zdrowie oraz codzienne przyjemności. Suma tych wydatków to twój punkt wyjścia.
Dla osoby ze stabilną umową o pracę i przewidywalnym stylem życia minimalna bezpieczna poduszka to równowartość 3 do 6 miesięcy wydatków. Jeśli twoje miesięczne koszty wynoszą 4 000 złotych, mówimy o kwocie od 12 000 do 24 000 złotych. To absolutne minimum, które daje czas na reakcję w sytuacji kryzysowej.
Jeśli prowadzisz własną działalność, masz nieregularne dochody, dużą rodzinę lub kredyt hipoteczny, eksperci rekomendują rezerwy pokrywające 9 do 12 miesięcy kosztów. W przypadku wyższych dochodów i większych zobowiązań część analityków wskazuje nawet na 12 do 24 miesięcy jako bezpieczny bufor.
Dlaczego 80 procent Polaków nie ma poduszki
Ponad 80 procent Polaków deklaruje posiadanie oszczędności. Jednak badania cytowane przez Bankier.pl wskazują, że tylko niespełna 40 procent mogłoby utrzymać się przez sześć miesięcy bez stałych wpływów. Luka między „mam coś odłożone" a „mam realną poduszkę" jest w Polsce ogromna i wynika z kilku rzeczy naraz.
Po pierwsze, większość osób nie wie, ile faktycznie wynoszą ich miesięczne wydatki - nie ma więc punktu odniesienia do oceny wysokości oszczędności. Po drugie, środki traktowane jako oszczędności nierzadko mają przypisane konkretne przeznaczenie, takie jak wakacje lub remont, i nie są rezerwą awaryjną. Po trzecie, psychologia ludzka sprzyja myśleniu o teraźniejszości kosztem przyszłości, więc budowanie poduszki finansowej ustępuje bieżącym przyjemnościom.
Gdzie trzymać poduszkę, żeby nie traciła wartości
To pytanie jest równie ważne jak to, ile odłożyć. Poduszka finansowa musi spełniać dwa warunki jednocześnie: musi być natychmiast dostępna i powinna chronić się przed inflacją.
Konto oszczędnościowe z oprocentowaniem w okolicach 3,7 procent w skali roku to opcja płynna, ale po odliczeniu podatku Belki realna stopa zwrotu jest bliska zeru lub lekko poniżej inflacji usługowej. Orientacyjne wyliczenia wskazują, że różnica między środkami leżącymi na nisko oprocentowanym koncie a środkami aktywnie zarządzanymi wynosi od 1 000 do 1 200 złotych rocznie netto na każde 30 000 złotych oszczędności. W skali dziesięciu lat, przy reinwestycji odsetek, to kilkanaście tysięcy złotych, których nie warto zostawiać bankowi za darmo.
Dla tej części poduszki, do której nie potrzebujesz natychmiastowego dostępu, obligacje skarbowe stanowią rozsądną alternatywę. Ich oprocentowanie bywa wyraźnie wyższe niż średnia rynkowa dla kont oszczędnościowych, a środki są chronione przez Skarb Państwa.
Jak zacząć, jeśli nie masz nic
Budowanie poduszki finansowej zaczyna się od jednego kroku: automatycznego przelewu. Ustaw zlecenie stałe na dzień wypłaty, które przeniesie określoną kwotę - nawet symboliczne 200 złotych miesięcznie - na oddzielne konto, do którego nie masz karty i z którego nie korzystasz na co dzień. Psychologiczna odległość od pieniędzy sprawia, że przestajesz o nich myśleć jako o dostępnych środkach i zaczynasz traktować je jako rezerwę.
Kwota nie musi być duża. Ważne, żeby zaczęła rosnąć zanim będzie potrzebna - bo kiedy jest potrzebna, jest już za późno na budowanie.
